بحرانهای اقتصادی، اجتماعی و بهداشتی همواره آزمونی جدی برای سازمانها محسوب میشوند. در حالیکه بسیاری از مدیران در مواجهه با بحران صرفاً به تهدیدهای بیرونی توجه میکنند، تجربه نشان داده است که اغلب ضربات اصلی از درون سازمان و بهواسطه ضعفهای ساختاری، فرایندی و انسانی وارد میشود. سازمانهایی که فاقد سیستمسازی، شفافیت و استراتژیهای چابک هستند، حتی در برابر کوچکترین اختلال دچار فروپاشی میشوند. در مقابل، برخی شرکتها توانستهاند با بازنگری در ساختار درونی و بهرهگیری از نوآوری، بحران را به فرصتی برای رشد تبدیل کنند. این مقاله به بررسی نقش درونسازمانی در آسیبپذیری کسبوکارها و راهکارهای تقویت تابآوری میپردازد.
مقدمه
شرایط بحران – خواه ناشی از بیماریهای فراگیر مانند کرونا، تحریمهای اقتصادی، یا رکودهای مالی – محیطی ناپایدار و پرشتاب را برای سازمانها رقم میزند. در چنین شرایطی، بسیاری از مدیران توجه خود را صرف تهدیدهای بیرونی میکنند؛ تهدیدهایی مانند ورود رقبای جدید، کاهش تقاضا، یا تغییر قوانین. با این حال، واقعیت آن است که بحران بیشتر نقاط ضعف درونی سازمان را آشکار میکند.
همانگونه که در بدن انسان در هنگام بیماری، ابتدا بخشهایی آسیب میبیند که از پیش مشکل داشتهاند، سازمان نیز در بحران بیش از همه از نقاط ضعف داخلی ضربه میخورد. سازمانی که فاقد سیستم منظم، استراتژی مشخص و منابع انسانی توانمند باشد، با کوچکترین تغییر محیطی دچار اختلال جدی میشود.
محتوای اصلی
1.چرا بحران ضعفهای درونی را آشکار میکند؟
- آسیبپذیری ساختاری: سازمانهایی که فاقد سیستمسازی هستند، با خروج یک کارمند کلیدی یا مدیر میانی دچار اختلال جدی در فرایندها میشوند.
- وابستگی به افراد: به جای تکیه بر ساختار و سیستم، بسیاری از سازمانها به چند نفر کلیدی وابستهاند و در بحران، این وابستگی خود را بهوضوح نشان میدهد.
- عدم چابکی: بسیاری از شرکتها در بحران به جای واکنش سریع و کاهش هزینههای غیرضروری، منتظر میمانند تا شرایط مشخص شود، در حالی که رقبا با نوآوری و انعطاف جلو میزنند.
۲. اشتباه رایج سازمانها در مواجهه با بحران
بسیاری از سازمانها در بحران به جای بازنگری درونسازمانی، تنها منتظر بهبود شرایط بیرونی میمانند. این تأخیر موجب میشود که رقبا با کمی خلاقیت، انرژی و سرمایهگذاری هدفمند سهم بازار بیشتری بهدست آورند. در نتیجه، سازمانهایی که منفعل ماندهاند، پس از بحران سالها عقبتر از رقبا قرار میگیرند.در سالهای اخیر، شرایط بحرانی متعددی همچون همهگیری کرونا، تحریمهای اقتصادی، نوسانات ارزی و حتی درگیریهای منطقهای کوتاهمدت فشار مضاعفی بر کسبوکارها وارد کرده است. این وقایع نشان دادند که سازمانها برای بقا و رشد در چنین محیطهایی باید بیش از هر چیز بر تقویت درون خود تمرکز کنند. داشتن کانالهای ارتباطی متعدد با مشتریان، طراحی فرایندهای ارتباطی قوی با تأمینکنندگان، و پرهیز از وابستگی به یک کانال یا یک منبع تأمین، از مهمترین عواملی هستند که تابآوری سازمان را در بحران تضمین میکنند.
از سوی دیگر، بحران همیشه به معنای کاهش هزینهها نیست. هرچند مدیریت هزینه در این شرایط ضروری است، اما تجربه ثابت کرده که سرمایهگذاریهای خلاقانه میتواند سازمان را در زمانی که رقبا در سکون و انفعال به سر میبرند، بهشدت متمایز و برجسته کند. در واقع، همان سکونی که بسیاری را عقب نگه میدارد، فرصتی است برای سازمانهای هوشمند که با نوآوری و هزینهکرد هدفمند، خود را در ذهن مشتریان تثبیت کنند.
۳. نمونههایی از سازمانهایی که در بحران رشد کردند
برخی سازمانها نشان دادند که بحران میتواند سکوی پرش باشد، به شرط آنکه از درون قوی باشند:
- آمازون (Amazon): در دوران همه گیری کرونا، با سرمایهگذاری بر لجستیک و فناوریهای ابری (AWS)، نهتنها آسیب ندید، بلکه درآمد آن رشد چشمگیر داشت.
- زوم (Zoom Video Communications): با تمرکز بر نیازهای ارتباطی در بحران کرونا، به سرعت رشد کرد و به یکی از پرکاربردترین ابزارهای ارتباطی جهان بدل شد.
- تسلا (Tesla): در شرایطی که بسیاری از خودروسازان سنتی با کاهش فروش مواجه شدند، تسلا با چابکی در زنجیره تأمین و نوآوری فناورانه توانست جایگاه خود را تقویت کند.
- دیجیکالا در ایران: در دوران کرونا با توسعه زیرساختهای توزیع و فروش آنلاین، توانست بخشی از ضعفهای سنتی بازار فیزیکی را جبران کند و رشد بیشتری تجربه نماید.
4.راهکارهای تقویت تابآوری سازمانها
- سیستمسازی و مستندسازی فرایندها برای جلوگیری از وابستگی به افراد کلیدی.
- چابکی سازمانی با تصمیمگیری سریع، استفاده از کانالهای جدید بازاریابی و تنوعبخشی به محصولات.
- نوآوری در بحران برای تبدیل تهدیدها به فرصتهای رشد.
- تقویت منابع انسانی با آموزش و توانمندسازی کارکنان جهت مواجهه با شرایط ناپایدار.
نتیجهگیری
بحرانها بیش از آنکه از بیرون به سازمانها آسیب بزنند، نقاط ضعف درونی آنها را آشکار میکنند. سازمانهایی که فاقد سیستم منظم و استراتژیهای چابک هستند، در برابر تغییرات ناگهانی محیطی بهسرعت فرو میپاشند. در مقابل، سازمانهایی که ساختار درونی قوی و فرهنگ سازمانی یادگیرنده دارند، میتوانند بحران را به فرصتی برای رشد و خلق مزیت رقابتی تبدیل کنند.
درس اصلی این است که تابآوری در بحران از درون سازمان آغاز میشود. همانطور که بیماری ابتدا به اندامهای ضعیف بدن آسیب میزند، بحران نیز بیشتر بخشهایی از سازمان را درگیر میکند که پیشتر مشکل داشتهاند. بنابراین، آینده از آنِ سازمانهایی است که قبل از وقوع بحران، بر اصلاح و تقویت درون خود سرمایهگذاری کنند.